پرهیز از دوگانه‌سازی در نگاه اعتقادی

از منظر اعتقادی و معنوی، رویکردی که جهان را به دو قطب مطلقِ «خودی و غیرخودی» تقسیم می‌کند، با روح توحیدی و اخلاق الهی سازگار نیست. نگاه انشقاقی و انفصالی، که همه حقیقت را در انحصار خود می‌بیند و دیگری را نفی می‌کند، بیش از آن‌که ریشه در ایمان داشته باشد، به خودمرکزبینی و حذف می‌انجامد. در سنت‌های الهی، بخشندگی، مدارا و پذیرش تکثر، جایگاهی برتر دارند؛ چنان‌که تنوع و رنگارنگی طبیعت نیز گواهی روشن بر این معناست. در نظام معنوی، همه انسان‌ها حق حضور، حق زیستن و حق اظهار نظر دارند؛ حتی آنان که دیدگاه‌ها یا سبک زندگی‌شان برای ما ناآشنا یا دشوار است. آنچه اهمیت دارد، نه طرد و نفی، بلکه سنجش عقلانی و انسانیِ میزان سودمندی، طبیعی‌بودن و اثرات اجتماعی پدیده‌هاست. همان‌گونه که در مسائل مربوط به سلامت فردی، امروز به‌جای حواله‌دادن امور به ماوراء و نفی یک‌سره، به فهم علمی و درمان روی آورده می‌شود، در عرصه اعتقادی و اجتماعی نیز رویکردهای ساده‌ساز و سیاه‌وسفید، کارآمدی خود را از دست داده‌اند. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که بسیاری از درگیری‌ها، چه داخلی و چه میان ملت‌ها، از همین دوگانه‌سازی‌های مطلق زاده شده‌اند. تغییر این نگاه، از حذف به فهم، و از تقابل به گفت‌وگو، می‌تواند به کاهش تنش و تقویت هم‌زیستی کمک کند. گذار از انفصال به شمول‌گرایی، نه نشانه ضعف، که نشانه بلوغ فکری و اخلاقی است؛ مسیری که می‌تواند به ترمیم اعتماد و کمک به آینده‌ای آرام‌تر برای جامعه بینجامد.